Er was eens..
Iedereen kan het zich ongetwijfeld nog herinneren: het allereerste reality-programma op TV, Big Brother. Heel Nederland was geschokt en gefascineerd, een paar mensen in een huis, camera’s eromheen, wie had dat ooit kunnen denken! Elke avond stemden wij allen massaal af op Big Brother, tegenwoordig moet er heel wat meer gebeuren, willen we nog naar reality-tv kijken.
Toen was er…
Sinds Big Brother, acht jaar geleden, is er een hoop veranderd wat betreft de programma’s op televisie. Het gaat van heftig tot extreem, van grappig tot gênant: alles wordt getoond. Zelf stoor ik mij hieraan, ik wil dit niet zien en ik wil al helemaal niet zien waar deze tendens gaat eindigen. Vandaar dat de stelling van mijn betoog als volgt luidt:
Reality-tv moet aan banden worden gelegd, er moet een grens worden gesteld.
Het kan toch niet waar zijn…?
!Ik weet nog goed dat ik enorm geschokt was toen afgelopen zomer BNN met ‘de Donorshow’ kwam. Op vakantie in Frankrijk hadden we het erover, we hielden contact met het thuisfront om erachter te komen ‘of het nou was of niet’. Gelukkig bleek het een publiciteitsstunt te zijn geweest, maar het had ook zo maar echt kunnen zijn. Wanneer wordt deze show realiteit? Het lijkt een gevaarlijk kleine sprong van het huidige aanbod naar een show als de Donorshow.
En nu is er…
Maar wat is er nu eigenlijk allemaal te zien aan reality-shows? Een programma dat al een aantal jaren zeer succesvol wordt uitgezonden, is ‘Temptation Island’. In ruil voor een paar drankjes worden geboren verleiders en feestbeesten op mensen in een relatie losgelaten, met als doel deze relatie zo snel mogelijk kapot te maken. Of ‘Jackass’, want oh-oh-oh wat is het leuk als Steve-O zijn bilnaad laat vastnieten door zijn ‘allerbeste vrienden’. Maar echt leuk wordt het pas bij het programma ‘Monsterlijke liefde’. Dit programma is een datingshow voor mensen met een verminking, natuurlijk gaan wij dat allemaal kijken en wat gaan wij blij zijn als wij zien dat zij de liefde van hun leven vinden. Natuurlijk is dat niet de reden dat wij gaan kijken! De tv-kijker wil graag zien dat anderen het óf heel veel beter óf heel veel slechter hebben dan hij, en reality-shows zijn daar bij uitstek geschikt voor.
De tv-kijker als ramptoerist
Het ramptoerisme verplaatst zich van de straat naar het tv-toestel, alles om onze sensatielust te bevredigen. Je kent dat gevoel vast wel, je ziet een ongeluk gebeuren op straat, je weet dat het moreel verwerpelijk is om te blijven kijken, toch kan je jezelf niet tegenhouden. Hetzelfde effect wordt opgewekt bij veel van de reality-shows, je voelt je achteraf niet voldaan, je hebt iets gezien wat je eigenlijk liever niet had willen zien, je kostbare tijd had je zoveel beter kunnen besteden.
Geen porno maar wel Patty!
De tv-kijker moet dus tegen zichzelf in bescherming moeten worden genomen. Natuurlijk is het ieders eigenlijk verantwoordelijkheid en is zappen iets dat iedereen kan, maar dat betekent nog niet dat iedereen dat ook moet doen. Er is een reden dat bijvoorbeeld porno ‘s avonds laat pas mag worden uitgezonden, niet iedereen wil het zien en zeker voor kinderen is het niet geschikt. Waarom mogen wij dan wel na het acht uur nieuws geconfronteerd worden met Patty Brard die bezig is met haar klysma?!? Dat lijkt me toch ook redelijk schadelijk voor de algemene geestelijke gezondheid!
Reality of werkelijheid?
En nog gevaarlijker is het voor mensen die het onderscheidt niet kunnen maken tussen reality-tv en de realiteit. Het zijn namelijk extremen die worden getoond, geënsceneerd door de programma-makers. Alsof er nog niet genoeg erge dingen in de wereld gebeuren, alsof de realiteit pas gaat leven bij de mensen zodra er een programma-maker achterzit die het concept heeft bedacht en uitvoert.
De deelnemers weten van te voren ook niet waar zij aan gaan beginnen: zij zien enkel het geld dat zij kunnen verdienen. Het heeft geen zin om ‘jezelf te kennen en te vertrouwen’, de makers van het programma doen alles voor de kijkcijfers, waarbij de deelnemers slechts pionnen zijn die worden neergezet en omgegooid, al naar gelang de situatie die moet worden gecreëerd. Het is je eigen verantwoordelijkheid wanneer je besluit mee te doen, maar wat er vervolgens met je gebeurt, daar heb je geen controle meer over.
Das Experiment: toekomstmuziek?
Zoals ik al noemde in het begin: Big Brother was acht jaar geleden het televisie-moment van de dag, in die acht jaar is het televisielandschap zoveel extremer geworden, de grens is aan het vervagen en zal over niet al te lange tijd verdwenen zijn. En dan?
In 2001 werd de film ‘Das Experiment’ uitgebracht. Een nep-gevangenis wordt gevuld met 20 ingehuurde mensen die worden onderverdeeld in twee groepen: gevangenen en bewakers. Ze zijn allen vrij om op elk moment te stoppen maar als ze dat doen, krijgen ze geen geld. De film begint vrij rustig, maar eindigt met een machtsstrijd tussen de bewakers en gevangen, een strijd die verder gaat dan wat men ooit had kunnen voorstellen.
Gezien de trend die is ingezet sinds de allereerste uitzending van Big Brother, zie ik geen eindpunt en lijkt ‘Das Experiment’ een programma dat over een paar jaar zomaar op de buis zou worden kunnen vertoond. Net als ‘de Spermashow’, ‘de Euthanasieshow’, ‘de Donorshow’ , ‘Verbouw het gezicht van je buren’ en ga zo maar door.
Wellicht klinkt het nu nog enigszins als een ver-van-je-bed show, maar het zou mij niet verbazen als dit toekomstperspectief wordt bewaarheid, tenzij iemand het genre reality-tv een halt aanroept!
